Bewustzijn
Risico’s en mogelijkheden van de werkelijkheid
Anthony de Mello (1931-1987) was een Indiase jezuïtische priester, psychotherapeut, spiritueel leraar en schrijver, die door zijn vele boeken en spirituele conferenties wereldwijd bekend werd. In zijn bestseller Bewustzijn vermengt hij christelijke spiritualiteit met boeddhistische wijsheid en psychologisch inzicht en komt daarbij tot een prachtige synthese.
Onder vrienden werd de Mello een keer gevraagd iets over de aard van zijn werk te vertellen. Hij stond op en vertelde het volgende verhaal:
‘Een man vond een adelaarsei en legde dat in het nest van een boerenkip. Het adelaarsjong kwam gelijk uit met de kuikens en groeide samen met hen op. De adelaar deed zijn hele leven wat de kuikens deden, want hij dacht dat hij een scharrelkip was. Hij krabde de aarde op zoek naar wormen en insecten. Hij tokte en kakelde, sloeg met zijn vleugels en wist zich een stukje in de lucht te verheffen.
Jaren gingen voorbij en de adelaar werd heel oud. Op een dag zag hij een prachtige vogel hoog boven zich in de wolkeloze lucht. Hij gleed met majestueuze gratie door de krachtige thermiek en bewoog zijn sterke, gouden vleugels amper. De oude adelaar keek met ontzag omhoog en vroeg: “Wie is dat?” “Dat is de adelaar, de koning van de vogels,” zei zijn buurman. “Zijn rijk is hoog in de lucht. Wij zijn kippen, wij horen op de aarde.” Dus de adelaar leefde en stierf als een kip, want dat meende hij te zijn.’
Met dit verhaal vat de Mello de essentie van zijn werk samen: mensen de ogen openen voor hun eigenlijke grootsheid
In Bewustzijn legt Anthony de Mello in korte, heldere hoofdstukken en met behulp van vele anekdotes, mythische verhalen en praktijkvoorbeelden, uit dat het tijd wordt om ons bewust te worden van de stilte in ons, in plaats van alsmaar een druk en gehaast leven te leiden. Dit gebeurt alleen, meent hij, als we ons gewaarworden van onze meest onderdrukte en donkerste gedachten. We moeten deze (h)erkennen en accepteren, maar ons er niet mee identificeren. Dan komt er ruimte voor bewustzijn (stilte) waardoor we kunnen veranderen.
De sleutel tot een levendiger, uitdagender en vollediger leven, aldus de Mello, is inzien dat dit bewustzijn in ieder van ons aanwezig is. Tevens kunnen we dan meer openstaan voor onze medemensen en de behoeften en het potentieel van hen zien.
Dit meesterlijke boek van één van de grote, eigentijdse pioniers op het gebied van universele spiritualiteit, daagt ons uit om ons bewust te worden van ieder aspect van ons dagelijks leven.
‘Had je mij, een depressieve atheïst met een voorgeschiedenis van alcoholisme en zelfhaat, vijf jaar geleden verteld dat ik het beste boek over revolutionaire wijsheid op de afdeling ‘Christelijke Boeken’ zou vinden, dan zou ik hebben geantwoord a) ga weg, en b) doe mij ook een trekje van wat je rookt. Sindsdien heb ik veel ‘spirituele’ boeken gelezen, maar dit is het beste boek van allemaal. Het is helemaal niet christelijk, maar geeft uitdrukking aan de ‘ene ware wijsheid’ die je in ieder spiritueel onderricht – al dan niet religieus – terug kunt vinden.’
Ben Parrish op amazon.com
‘Hij is een fantastisch waarnemer van de menselijke natuur en geeft ons het gereedschap in handen waarmee we onszelf kunnen genezen en een gelukkiger, vervullender en betekenisvoller leven kunnen leiden.’
Alana B. op amazon.com
Uit het boek:
Geen enkele filosofie voldoet om alle lijden, boosaardigheid, martelingen, verwoesting en honger in de wereld te verklaren! Je zult die nooit verklaren. Je kunt het wel opgewekt proberen met je religieuze en andere formules, maar verklaren zul je ze nooit. Het leven is namelijk een mysterie, wat wil zeggen dat je denk-wezen er geen vat op zal krijgen. Daarom moet je wakker worden en dan zul je plotseling beseffen dat de werkelijkheid niet het probleem is, maar dat jij het bent (…)
Word wakker! Word wakker! (…) om wakker te worden is wat je het meest nodig hebt niet energie, of kracht, of jeugdigheid, of zelfs een grote intelligentie. Wat je bovenal nodig hebt is bereidheid om iets nieuws te leren. De kansen dat je wakker wordt, zijn rechtstreeks evenredig aan de hoeveelheid waarheid die je aankunt zonder weg te hollen. Hoeveel ben je bereid op te nemen? (…) In hoeverre ben je bereid om iets te denken wat jou niet vertrouwd is?
tijdschrift voor non-dualiteit en zelfonderzoek
Anthony de Mello (1931-1987) was een jezuïtisch priester wiens visie op God grote overeenkomst vertoonde met het non-duale gedachtengoed. Na zijn dood verklaarde Rome veel van zijn ideeën onverenigbaar met de dogma’s van de Katholieke kerk. Niet verwonderlijk, want De Mello’s interpretatie van het evangelie was op z’n zachtst gezegd onorthodox. Gebed stond in zijn ogen gelijk aan mediteren op het Ware Zelf, en hij citeerde even makkelijk uit de Bijbel als uit andere heilige en wereldlijke boeken en geschriften.
Bewustzijn is een verslag van een bijeenkomst waarop De Mello sprak over ontwaken en inging op vragen van het publiek. Deze vragen worden in het verslag niet vermeld, maar zijn verwerkt in De Mello’s tekst, waardoor het boek leest als een lange monoloog. Zijn toon is luchtig, maar voor de goede verstaander klinkt zijn boodschap radicaal en compromisloos door.
Volgens De Mello slapen de meeste mensen hun hele leven. Sterker nog, ze ervaren een levenslange nachtmerrie. Ze trouwen, verwekken kinderen en sterven zonder wakker te worden. En hij gunt ze zo het ontwaken, het ervaren van het werkelijke leven. Zijn toon is opgewekt maar dringend, als die van een vader die zijn kinderen achter de televisie vandaan wil rukken omdat buiten de zon schijnt. Zijn grote verdienste als leraar is de toegankelijkheid van zijn boodschap. Zijn lessen zijn wars van religieuze symboliek en spirituele nuance. In plaats daarvan maakt hij graag gebruik van voorbeelden uit het dagelijks leven, aan de hand van vragen als: hoe verhoud je je tot de ander? Hoe staan oordelen en verlangens helder zien in de weg? Aldus ontdoet hij het Zelf van valse identificaties en veegt hij de spiegel schoon totdat pure reflectie overblijft. Zijn tactiek is eerder het onware te elimineren dan de weg naar het ware te wijzen. De enkele keer dat hij instructies geeft zijn die direct en helder: word je bewust van negatieve gevoelens, zie dat die zich niet in de realiteit afspelen maar in jezelf, identificeer je niet met die gevoelens en onderzoek wat overblijft.
Soms zijn de aanbevelingen letterlijk morbide, zoals in het geval van meditatie op de dood. De leerling wordt daarvoor aangeraden zich zijn eigen dood en fysieke ontbinding voor te stellen. De walging die dit oproept toont duidelijk hoe sterk de identificatie met het lichaam is en hoe geweldig het eigenlijk is om te leven.
De Mello is een makkelijk spreker. Door zijn verhaal te onderbouwen met voorbeelden uit zijn persoonlijke leven en gebruik te maken van anekdotes die soms grenzen aan borreltafelmoppen, houdt hij zijn publiek wakker en geïnteresseerd. Er zijn onaangenamere wijzen te bedenken om tot ontwaken te komen.
Frans Hasselaar, Tijdschrift InZicht