In de geest van Omar Khayyám
Op het leven
ISBN: 9789493301832
NUR: 370
Prijs: € 10,00
Uitvoering: paperback met flappen
Formaat: 10 x 15 cm
Omvang: 32 pagina’s
Omslagontwerp: Steef Liefting
Een reeks kleine boekjes waarin grote denkers, doeners en dichters van waar ook ter wereld antwoord geven op moeilijke vragen
Topduo Bette Westera en Sylvia Weve komen met twee nieuwe delen van de In de geest van-reeks! In deze reeks kruipen zij in de geest van grote denkers, doeners en dichters uit verschillende windstreken en periodes, en bewerken deze verhalen tot kleine pareltjes in woord en beeld. In elk boekje wordt antwoord gegeven op een belangrijke levensvraag aan de hand van het gedachtegoed van een bekende figuur. Op eenvoudige, kernachtige en creatieve wijze maakt de lezer zo kennis met prachtige wijsheden uit allerlei tijden en culturen.
Het duo won met hun kinderpoëziebundels Griffels, Penselen en andere belangrijke prijzen. In deze serie richten ze zich tot de volwassen lezer. Voor deel 3 en 4 kropen ze in de geest van Omar Khayyám en Nelson Mandela. Ze bewerkten veertien van Khayyáms kwatrijnen en enkele verhalen uit de praktijk van Mandela’s Ubuntu-filosofie. Het verrassende ontwerp van Steef Liefting biedt de lezer letterlijk en figuurlijk een inkijkje in de geest van de Perzische dichter en de Afrikaans vrijheidsstrijder.
De Perzische dichter Omar Khayyám (1048-1131) schreef meer dan duizend kwatrijnen. Voor Op het leven koos Bette Westera er veertien, en vertaalde deze kleine odes aan het leven, de wijn en de liefde.
Geen dag laat ik voorbijgaan zonder wijn.
Wie weet wanneer ik in de grond verdwijn?
Wie weet wanneer de grond zich voor mij opent?
Elk glas kan welbeschouwd het laatste zijn.
— Omar Khayyám
Recensie
Jan Stoel
Jan Stoel (1954) heeft vijfentwintig jaar in het primair onderwijs gewerkt, waarvan zeventien als directeur van een basisschool. Daarna is hij zeventien jaar werkzaam geweest in de culturele sector, in de cultuureducatie. Passies: literatuur, geschiedenis, non-fictie en beeldende kunst.
De orde van de vergankelijkheid
“De tijd verstrijkt, wij komen en wij gaan,
terwijl de wereld doorgaat met bestaan.
Wij zijn voor haar geen rotsen in de branding,
maar kiezelstenen in de oceaan.”
Met die vier regels zet Omar Khayyám de mens onmiddellijk op zijn plaats. Niet als middelpunt van het universum, maar als een voorbijganger in een wereld die al bestond vóór onze geboorte en na ons zal blijven bestaan. Het is een besef dat gemakkelijk somber zou kunnen stemmen. Toch doet Khayyám precies het tegenovergestelde. Juist omdat het leven zo kort is, spoort hij ons aan het ten volle te beleven. Dat is de tijdloze levensfilosofie die Bette Westera in haar vrij bewerkte kwatrijnen nieuw leven inblaast, terwijl Sylvia Weve en ontwerper Steef Liefting die filosofie verrijken met een beeld- en vormwereld die even speels als doordacht is.
Khayyám (1048-1125) was niet alleen dichter, maar ook een vooraanstaand wiskundige en astronoom. Hij bestudeerde de orde van de kosmos. Die dubbele blik – verwondering én nuchterheid – klinkt overal in zijn Rubaiyat door. De afzonderlijke kwatrijnen zijn korte overpeinzingen over leven, liefde, tijd en dood. Westera vertaalt ze niet letterlijk, maar probeert hun geest opnieuw te verwoorden. Niet voor niets heet dit bundeltje In de geest van Omar Khayyám – Op het leven.
Nieuwe stem
Haar taal klinkt nergens stoffig of historisch. Integendeel. Ze schrijft in een Nederlands dat de eeuwen moeiteloos overbrugt, alsof Khayyám gisteren nog aan tafel zat en zijn glas hief. Tegelijk bewaart ze de compacte kracht van het kwatrijn. Lees bijvoorbeeld:
“Het leven is een ademtocht, meer niet.
De dood ligt iedereen in het verschiet.
Het leven is een droom, het duurt maar even.
Zorg dat je er ten minste van geniet.”
De regels zijn eenvoudig, bijna spreektaal, maar de cadans maakt ze onvergetelijk. Het rijm ondersteunt de gedachte zonder zich op te dringen. Zo blijft de poëzie licht, terwijl de inhoud zwaar weegt.
Levensbeker
Dat geldt ook voor de beroemde wijnmotieven. Wie Khayyám leest als de dichter van de roes, leest hem te oppervlakkig. De wijn staat voor levenslust, schoonheid, liefde en verbeelding.
“Als ik er niet meer ben zal ook de wijn,
die mij verlichting schonk, er niet meer zijn.
Die is, zoals zovele aardse zaken,
ontsprongen aan ons menselijk brein.”
Hier krijgt de wijn een bijna filosofische betekenis. Zij is een menselijke schepping, een bron van troost en betekenis. Westera laat zo zien dat Khayyáms oproep om te drinken geen pleidooi is voor onmatigheid, maar voor aandachtig leven.
De cirkel
Minstens zo knap is de manier waarop de bundel is opgebouwd. De oorspronkelijke Rubaiyat zijn losse gedichten, maar Westera heeft ze zo geordend dat ze samen een doorgaande gedachte vormen. De bundel lijkt zich te bewegen van de kosmos naar de mens, van liefde en wijn naar vergankelijkheid en uiteindelijk naar aarde, klei en wedergeboorte. Het begin en het einde raken elkaar. Daarmee krijgt de bundel een cirkelstructuur die de filosofie van Khayyám weerspiegelt: niets verdwijnt, alles verandert van gedaante.
Beeldtaal
Die gedachte krijgt een even overtuigende tegenstem in de illustraties van Sylvia Weve. Zij beelden de gedichten niet uit, maar denken met Khayyám mee. Sterrenbeelden, planeten, vissen, wijnbekers, harten, bloemen, bomen, wortels, skeletten en marionetten keren steeds terug, telkens in een andere gedaante. Daardoor ontstaat een beeldtaal waarin alles met elkaar verbonden lijkt.
Weve verwerkt in een van haar illustraties een klassieke optische illusie: een wijnvaas die tegelijk twee elkaar aankijkende gezichten vormt. De vaas verwijst naar de klei waaruit de mens voortkomt, de gezichten naar de ontmoeting tussen leven en dood. Opnieuw vertellen woord en beeld dezelfde gedachte.
“Terwijl mijn vingers kneden spreekt de klei:
Bedenk dat ik geweest ben zoals jij,
een sterveling die smachtte naar zachte handen.
Behandel mij met liefde, koester mij.”
De vaas is hier niet alleen een gebruiksvoorwerp, maar ook een ontmoeting tussen verleden en heden, tussen leven en dood. Even indrukwekkend is de boom waarvan vooral de wortels zichtbaar zijn, als verbeelding van de kringloop waarin de mens uiteindelijk terugkeert naar de aarde om nieuw leven mogelijk te maken.
Verstilling
Steef Lieftings vormgeving brengt al die elementen samen. Zijn sobere kleurpalet van groen, zalmroze en veel witruimte geeft de bundel rust en ritme. Ook de Japanse bindwijze draagt daaraan bij. Ze nodigt uit om langzaam te bladeren en iedere spread als een zelfstandig kunstwerk te bekijken. Zelfs het omslaan van iedere pagina krijgt daardoor iets ritueels. De vorm van het boek dwingt de lezer tot de aandacht waarvoor Khayyám voortdurend pleit.
Samenhang
De kosmos kent een orde. Het kwatrijn kent een vaste vorm. Het rijm volgt een regelmatig patroon. De illustraties laten motieven als sterren, cirkels, wijnbekers, wortels en bloemen steeds terugkeren. Ook de bundel zelf is zorgvuldig als een cirkel gecomponeerd. Juist daardoor wordt Khayyáms boodschap voelbaar: vergankelijkheid is geen chaos, maar onderdeel van een groter geheel.
Westera, Weve en Liefsting hebben Khayyáms levensfilosofie toegankelijk gemaakt zonder haar diepgang te verliezen. Hun uitgave leest als een gesprek over de grenzen van de tijd heen, tussen een elfde-eeuwse denker en een eenentwintigste-eeuwse lezer.
“Al word je oud en raak je in het slop,
verval niet in gepieker of getob.
Drink wijn, het is de teerkost van het leven.
Je fleurt er ongelooflijk van op.”
Dat een bundel die begint met de onmetelijkheid van de kosmos eindigt met een oude man die glimlachend zijn glas heft, is veelzeggend. Khayyám weet dat de mens slechts een ‘kiezelsteen in de oceaan’ is. Juist daarom kiest hij niet voor berusting, maar voor levenslust. Drink wijn, heb lief en verwonder je. Niet ondanks de vergankelijkheid, maar dankzij haar. Want juist het besef dat alles voorbijgaat, geeft ieder moment zijn waarde. Dáárin schuilt de orde van de vergankelijkheid.
In de geest van is een laagdrempelige cultuurfilosofische reeks waarin auteur Bette Westera en illustrator Sylvia Weve in de geest kruipen van grote denkers, doeners en dichters, zoals Annie M.G. Schmidt, Maria Montessori, Nelson Mandela en Omar Khayyám. In elk boekje wordt antwoord gegeven op een belangrijke levensvraag.
5 sterren
Jan Stoel, voor De Boekenkrant, juli 2026
Recensie
Een prachtig vormgegeven reeks waarin woord en beeld elkaar perfect aanvullen
‘Bette Westera schrijft toegankelijk, poëtisch en met veel zorg. Het is duidelijk dat over ieder woord is nagedacht; geen zin is overbodig. Met weinig woorden weet ze de kern van het gedachtegoed van iconische persoonlijkheden treffend te vangen. De teksten zijn inspirerend en nodigen uit om zelf verder na te denken. De speelse illustraties van Sylvia Weve sluiten daar naadloos op aan. Ze geven de boekjes warmte, humor en karakter en maken de filosofische thema’s verrassend toegankelijk. (…) Achter de toegankelijke teksten schuilt een verrassende diepgang, waardoor je vanzelf gaat nadenken over je eigen kijk op het leven.
De boekjes zijn overzichtelijk opgebouwd en lezen heerlijk weg. Je hebt ze misschien in een halfuur uit, maar de teksten en illustraties nodigen uit om ze later opnieuw open te slaan. Regelmatig bleef ik hangen bij een mooie zin of veelzeggende illustratie. Juist die momenten maakten dat ik even stil wilde staan bij de boodschap.
Thema’s als vrijheid, verwondering, liefde, moed, zelfvertrouwen en verbondenheid lopen als een rode draad door de reeks. Op een eenvoudige en begrijpelijke manier laten de boekjes zien dat grote levenslessen niet ingewikkeld hoeven te zijn. Door de combinatie van toegankelijke teksten en prachtige illustraties weten ze jong en oud te inspireren.
In de geest van is een prachtig vormgegeven reeks waarin woord en beeld elkaar perfect aanvullen. Bette Westera en Sylvia Weve slagen erin het gedachtegoed van inspirerende persoonlijkheden toegankelijk te maken zonder de diepgang te verliezen. Wat begon als nieuwsgierigheid naar vier kleurrijke boekjes, groeide uit tot een leeservaring die me liet glimlachen, ontroerde en uitnodigde om even stil te staan. Kleine boekjes met een verrassend grote impact, die je niet één keer leest, maar steeds opnieuw wilt openslaan.’
Kim Coenen op haar website Happykim.nl – augustus 2026
Recensie
Door het uiterlijk en het feit dat het een serie is wordt de wens om deze boeken te verzamelen wel heel groot
‘Omar Khayyám is een Perzische wiskundige, astronoom filosoof en dichter uit de 11e eeuw na Chr. Het boek heeft als thema Op het leven en hiervoor zijn de kwatrijnen van Khayyám gebruikt (Een kwatrijn is een gedicht of een strofe van een gedicht van vier versregels en twee rijmklanken).
De tekeningen in roze en donkergroen gaan onder andere over twee mensen die elkaar beminnen. En over wijn. Ze vieren het leven met de liefde die in dit deel centraal staat, Zou er daarom zijn gekozen voor deze roze kleur? Het mooie lijnenspel is bijzonder om te volgen en past heel goed bij de teksten die over liefde en genieten van het leven gaan. Ik vond enkele teksten die goed op een verjaardagskaart of ook een condoleance kaart zouden staan.
Formaat ook goed om mee te nemen, stel dat je ergens iets over wilt zeggen. Dan kun je altijd naar deze teksten verwijzen. Bekende en minder bekende personages lijken nog even wat te willen zeggen in deze serie.
Door het uiterlijk en het feit dat het een serie is wordt de wens om deze boeken te verzamelen wel heel groot.
Wel een waarschuwing om er voorzichtig mee om te gaan omdat de pagina’s snel loslaten.’
Diane Kooistra op Hebban.nl – juli 2027
Bekijk ook deze boeken uit de serie In de geest van:
